خرید و فروش
سوال:
شخصی از فردی خانهای را خریداری کرده که او هم آن را از اداره مسکن خریده است و بعد از آنکه معامله تمام شد و فروشنده پول آن را از خریدار گرفت، اداره مزبور اعلام نمود که باید علاوه بر پولی که فروشنده به آن اداره پرداخت کرده است، مبلغی اضافی هم پرداخت شود. خریدار، فروشنده را از این مسأله آگاه کرد تا آن مبلغ اضافی را بپردازد و الا بیع را فسخ میکند و پول داده شده را هم پس خواهد گرفت، ولی فروشنده از پرداخت آن مبلغ اضافی امتناع ورزید و در نتیجه آن اداره هم مقرر کرد که خانه مزبور به شخص دیگری داده شود. در این صورت خریدار برای گرفتن پولی که داده به چه کسی باید مراجعه کند؟ به آن اداره یا فروشنده و یا کسی که به تازگی خانه به او واگذار شده است؟
جواب:
اگر خریدار پس از امتناع فروشنده از پرداخت مابهالتفاوت، معامله را فسخ کرده باشد، برای دریافت وجه خود باید به فروشنده مراجعه کند.
سوال:
شخصی فروشگاه اینترنتی دارد به این صورت که پس از ثبت سفارش مشتری کالا را تهیه کرده و برای مشتری ارسال میکند، قبل از گران شدن اجناس، مشتری از داخل سایت کالا را خریده و بعد از خرید مشتری تا بایع اقدام به تهیه کالا کند قیمت کالا بالا رفته به گونهای که قیمت تمام شده برای بایع بالاتر از قیمتی که از مشتری اخذ کرده شده است. آیا بایع حق فسخ معامله را دارد؟
در صورتی که بایع کالا را از قبل داشته باشد چطور است؟
راهکار در این موارد چیست؟ قبل از خرید و فروش و یا بعد آن و قبل از تحویل کالا بفهمد جنس افزایش قیمت یافته است؟
جواب:
اگر افزایش قیمت در هنگام انجام معامله واقع شده باشد، ولی فروشنده از آن آگاه نبوده و پس از معامله متوجه شده است، در صورتی که تفاوت قیمت قابل توجه باشد، خیار غبن برای او ثابت میشود و میتواند معامله را فسخ کند.
اما اگر معامله با همان قیمت انجام شده و سپس در فاصلهای که فروشنده در صدد تهیه کالا بوده است قیمت افزایش یابد، حق فسخ برای او ثابت نیست؛ زیرا معامله پیش از آن بهطور کامل واقع شده است.
در فرضی که فروشنده کالا را از پیش در اختیار داشته باشد نیز حکم همان است. بنابراین، اگر هنگام معامله از افزایش قیمت کالای موجود در انبار خود آگاه نبوده و بعداً متوجه شده باشد، در صورت قابل توجه بودن تفاوت قیمت، خیار غبن خواهد داشت؛ اما اگر در زمان معامله از افزایش قیمت اطلاع داشته است، معامله صحیح و لازم بوده و حق فسخ ندارد.
شایان ذکر است که خیار غبن در جایی ثابت میشود که تفاوت قیمت قابل توجه و چشمگیر باشد؛ اما اگر افزایش قیمت اندک و در حدّی باشد که عرفاً قابل چشمپوشی و مسامحه است، خیار غبن ثابت نمیشود.
راهکار این است که فروشنده هنگام انجام معامله برای خود «خیار شرط» قرار دهد. برای مثال، شرط کند که تا مدت معینی ـ مثلاً دو هفته ـ حق فسخ معامله را داشته باشد. در این صورت، اگر در این مدت قیمت کالا افزایش یابد، میتواند با استفاده از این شرط، معامله را فسخ کند.
سوال:
خرید و فروش اسکناس به صورت نسیه به مبلغی بیشتر از مبلغ آن چه حکمی دارد؟
جواب:
اگر معامله دارای هدف عقلایی و عرفی باشد، مثلاً اسکناس نو به کهنه یا اسکناس درشت (کمتعداد با ارقام بالا) به ریز (پُرتعداد با ارقام پایین) مبادله شود، چنین معاملهای مانعی ندارد. اما اگر معامله سفیهانه، غیرعقلایی و خلاف عرف باشد، مانند معاملهای که تنها به قصد ربوی بودن انجام گیرد و هیچ غرض عقلایی در کار نباشد، آن معامله باطل است.
سوال:
مقداری آهن از کارخانه خریداری کردم به این شرط که آن را به تدریج و در چندین نوبت تحویل بگیرم و تمام پول آن را هم پرداخت نمودم. حالا که مقداری از آن را تحویل گرفتهام. قیمت آن در بازار به مقدار زیاد و عجیبی افزایش یافت. آیا کارخانه میتواند معامله را فسخ نموده و از تحویل بقیه آهن به من خودداری نماید؟
جواب:
با فرض آنکه تمام ثمن (پول معامله) پرداخت شده و مقداری از مثمن (کالای معامله) نیز تحویل گرفته شده است و بناست بقیه نیز بهتناوب تحویل گردد، معامله کامل و قطعی است و افزایش فاحش قیمت آهن در فرض مزبور موجب خیار (حق فسخ) نمیشود. بله، بهتر و شایستهتر آن است که با یکدیگر کنار بیایند و مصالحه کنند.
