در دیدار مدیران مرکز موضوعشناسی احکام فقهی: شناخت دقیق موضوع، از الزامات استنباط احکام الهی است
مدیران مرکز موضوعشناسی احکام فقهی با حضور در دفتر آیتاللهالعظمی کریمی جهرمی با ایشان دیدار و گفتوگو کردند.
معظمله در ابتدای این دیدار، فعالیت این مرکز را کاری «بدیع و ابتکاری در عرصه پاسخ به مسائل شرعی» خواندند و ضمن قدردانی از مدیران و دستاندرکاران این مجموعه، با تبیین جایگاه موضوعشناسی در فرآیند اجتهاد، شناخت دقیق موضوعات احکام را از نیازهای اساسی فقیه در استنباط دانستند و با اشاره به گسترش مسائل نوپدید، بر ضرورت فعالیت تخصصی و سازمانیافته در این زمینه تأکید کردند.
فقیه برای استنباط احکام الهی نیازمند مقدمات علمی است
آیتاللهالعظمی کریمی جهرمی در تبیین مفهوم فقاهت و فرآیند اجتهاد فرمودند: «فقیه عبارت از آن کسی است که در احکام الهی و استنباط و استخراج احکام خدا از آن منشأها و منبعهای چهارگانه استفاده میکند. شأن یک مجتهد عبارت از همین است که در آن منابع اصلی و محترم و صاحب مقام و ارزش کار بکند و احکام خدا را به دست بیاورد؛ ولیکن این امر موقوف بر یک مقدماتی است.»
ایشان با اشاره به نقش ادبیات در فهم منابع فقهی و استناد به آیه شریفه«إِنَّمَا یَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ» ضمن توضیح تأثیر اعراب کلمات در تغییر معنای عبارت فرمودند: «اولین عامل در فهم عبارات، این است که کسی که در جایگاه فقاهت می نشیند ادبیات درستی خوانده باشد و الّا ممکن است فاعل را مفعول، مفعول را فاعل، مضاف را مضافالیه و امثال ذلک بخواند و اثر قطعی در فتوا و نظر خواهد داشت.»
معظمله همچنین از لغت، منطق و معانی، بیان و بلاغت به عنوان بخشی از مقدمات مورد نیاز در اجتهاد یاد کردند.
شناخت موضوعات احکام، اثری «قطعی و مستقیم» در اجتهاد دارد
ایشان سپس به جایگاه شناخت موضوع در فرآیند اجتهاد اشاره کرده و فرمودند: «نکتهای که اثر قطعی و مستقیم در استنباط احکام دارد، شناخت موضوعات احکام الهی است.»
معظمله با بیان اینکه موضوعشناسی، با وجود اهمیت آن در استنباط، کمتر به صورت یک بحث مستقل در آثار فقهی مورد توجه قرار گرفته است، فرمودند: «من متحیرم که چرا این جهت به صورت مستقل در کلمات علما نیامده است؛ شاید هم آقایان به دلیل روشن بودن مطلب، آن را مستقلاً مطرح نکردهاند؛ چون موضوع و حکم مانند مبتدا و خبر به یکدیگر وابستهاند. انسانی که میخواهد اجتهاد بکند و اطلاعی از موضوع احکام الهی نداشته باشد، مثل مبتدای بیخبر است یا خبر دادن بدون مبتدا است.»
روشن نبودن موضوع، منشأ بسیاری از «اگر و مگرها» است
معظمله در ادامه، در تبیین این مطلب به خاطرهای از مرحوم آیتاللهالعظمی گلپایگانی اشاره کرده و فرمودند: فردی برای دریافت پاسخ یک مسئله خدمت ایشان رسید و درخواست داشت پاسخ مسئله تنها یک کلمه «بله» یا «نه» باشد و هیچ «اگر و مگر»ی در آن وجود نداشته باشد.
«این اگرها و مگرها، اکثرش زاییده همین معنا است که موضوع کاملاً برای فقیه روشن نشده است.»
مسائل مستحدثه، ضرورت موضوعشناسی را دوچندان کرده است
آیتاللهالعظمی کریمی جهرمی در ادامه با اشاره به گسترش مسائل مستحدثه و پدید آمدن موضوعات جدید در زندگی امروز فرمودند: «امروز سؤالهایی که می رسد جنبه های جدیدی دارد. با پیشرفت صنعت و پدید آمدن مسائل جدید، موضوعات فراوانی شکل گرفته است که حقیقت و ابعاد برخی از آنها برای فقیه روشن نیست و تا موضوع بهدرستی شناخته نشود، نمیتوان درباره حکم شرعی آن به نتیجه رسید.»
معظمله در این زمینه از «بازار بورس»، «تلقیح مصنوعی»، «تغییر جنسیت» و «شبیهسازی» به عنوان نمونههایی از موضوعات جدید یاد کردند و بر ضرورت شناخت دقیق آنها پیش از استنباط حکم شرعی تأکید کردند.
موضوعشناسی امروز نیازمند کار تخصصی و سازمانیافته است
ایشان با تأکید بر ضرورت فعالیت تخصصی و گروهی در زمینه موضوعشناسی فرمودند: «ضرورت ایجاب میکند که جماعتی مجهز و آماده، برای همین موضوع فعالیت کنند و این بهترین کمک برای ارباب استنباط، علمای اعلام و مراجع است.»
آیتاللهالعظمی کریمی جهرمی با بیان اینکه امروز نیاز به موضوعشناسی سازمانیافته بیش از گذشته احساس میشود، افزودند: «به کار یک نفر نمیشود اکتفا کرد؛ باید مرکزی و گروهی از فضلا در کنار یکدیگر وقت بگذارند؛ ابتدا با بررسی دقیق و استفاده از نظر کارشناسان هر رشته، حقیقت و ابعاد موضوع را بهدرستی بشناسند و سپس با تأمل و بررسی، انواع و اقسام آن را روشن کنند تا فقیه بتواند بر اساس شناخت دقیق موضوع، حکم را استنباط کند و مقلد نیز وظیفه خود را به روشنی بداند.»
ایشان همچنین نسبت به بینیاز دانستن از نظر و تخصص دیگران هشدار داده و فرمودند: «اگر کسی واقعاً به خودش اعتماد بکند، خودش را بالا ببیند و خود را از مراجعه و تأمل در نظر دیگران بینیاز بداند، این حتماً در مقام استنباط دچار فساد و مشکل میشود و گاهی خلاف حکم الهی را به عنوان اجتهاد و استنباط احکام الهی بیان میکند و تحویل میدهد.»
در احکام الهی «شدت احتیاط» لازم است
معظمله در بخش دیگری از سخنان خود، ضمن تقدیر از تلاشهای حجتالاسلام والمسلمین فلاحزاده و فعالیتهای مرکز موضوعشناسی احکام فقهی، با تأکید بر حساسیت این مسئولیت فرمودند: «این کار در نهایت به احکام الهی مرتبط میشود و در احکام الهی، شدت احتیاط لازم است و انسان باید تمام تلاش خود را به کار ببرد.»
آیتاللهالعظمی کریمی جهرمی سپس با اشاره به روش محقق حلی در بررسی همهجانبه منابع و اقوال پیش از فتوا، تأکید کردند که در پژوهشهای فقهی نباید به چند مراجعه و شاهد محدود اکتفا کرد و فرمودند: «سعی و تلاش را کم نگذاریم؛ به یک مرتبه و دو مرتبه مراجعه و دو یا سه شاهد اکتفا نکنیم، تا به نقطهای برسیم که برای انسان اطمینان حاصل شود.»
اخلاص و استمداد از حضرت ولیعصر(عجل الله فرجه)
آیتاللهالعظمی کریمی جهرمی در پایان بیانات خود، در کنار دقت و احتیاط علمی، بر اخلاص در این مسیر تأکید کرده و فرمودند: «آنچه از همه مهمتر است، اعتماد خالص به خدا، داشتن نیت خالص برای خدا و استمداد از مولای زمان حضرت بقیةالله (عجلاللهفرجه) است.»
در ابتدای این دیدار، حجتالاسلام والمسلمین فلاحزاده، مدیر مرکز موضوعشناسی احکام فقهی و جمعی از فضلای این مرکز، گزارشی از اقدامات انجامشده به محضر معظمله ارائه کردند.
اخبار پیشنهادی
آخرین دیدار ها
