احکام اموات، وصیّت و ارث
سوال:
آیا نبش قبر -بدون اینکه میّت وصیت کرده باشد- برای انتقال بدن او از قبرستان به امامزاده جایز است؟ و آیا امامزاده از مشاهده مشرفه است؟
جواب:
اگر وصیت به نقل نکرده باشد و نقل آن هم موجب هتک نباشد نقل آن جایز است. و نقل برای دفن در امامزادگان، اگر امامزاده مسلّم النسب باشد مانند حضرت معصومه سلام الله علیها، شاهچراغ یا حضرت عبدالعظیم علیهم السلام، اشکال ندارد اما در غیر آن احتیاط در ترک نبش و حمل جنازه می باشد.
قبور امامزادگان لازم التعظیم از مشاهد مشرفه است.
سوال:
آیا نبش قبر -بدون اینکه میّت وصیت کرده باشد- برای انتقال بدن او از قبرستان به امامزاده جایز است؟ و آیا امامزاده از مشاهده مشرفه است؟
جواب:
اگر وصیت به نقل نکرده باشد و نقل آن هم موجب هتک نباشد نقل آن جایز است. و نقل برای دفن در امامزادگان، اگر امامزاده مسلّم النسب باشد مانند حضرت معصومه سلام الله علیها، شاهچراغ یا حضرت عبدالعظیم علیهم السلام، اشکال ندارد اما در غیر آن احتیاط در ترک نبش و حمل جنازه می باشد.
قبور امامزادگان لازم التعظیم از مشاهد مشرفه محسوب می شود.
سوال:
میتی وصیت کرده یک سوم مالم برای خودم هست،
1. اگر حالا بخواهیم مهریه خانمش را برداریم، باید از کل مال برداریم یا از یک سوم مال خودش؟
2. مال را باید به نرخ موقع فوت حساب کنیم یا به نرخ حالا؟
3. مخارج دفن و خیراتی را که سوم و هفتم دادیم، باز از یک سوم مال خودش برداریم یا از کل اموالش؟
جواب:
ج1) مهریه زوجه از اصل ترکه برداشته میشود، نه از ثلث مورد وصیت.
ج2) اگر تفاوت ارزش مال در زمان وفات و زمان پرداخت، فاحش باشد، معیار، ارزش روز پرداخت است؛ اما اگر تفاوت اندک و قابل مسامحه باشد، ارزش زمان وفات ملاک خواهد بود.
ج3) هزینههای تجهیز و دفن میت از اصل ترکه پرداخت میشود.
اما هزینههای مراسم ترحیم، مانند مراسم سوم و هفتم، در حد متعارف، در صورتی از اصل ترکه پرداخت میشود که همه ورثه به آن رضایت داشته باشند؛ وگرنه هر یک از ورثه که مایل باشد، میتواند آن را از سهمالارث یا از مال شخصی خود بپردازد.
البته اگر ترک مراسم ترحیم موجب هتک حرمت میت باشد، هزینه متعارف آن از اصل ترکه پرداخت میشود.
همچنین باید مراقبت شود که مراسم ترحیم مشتمل بر گناه یا برنامههای نامشروع نباشد.
سوال:
پس از درگذشت پدر خانواده که مالک خانه بوده است، آیا رفتوآمد دوستان و بستگان به آن خانه نیازمند رضایت همه ورثه است؟
جواب:
آری، رفتوآمد به آن خانه منوط به رضایت همه ورثه است.
سوال:
آیا جایز است شخصی وصیت کند که پس از مرگ، جسد او در اختیار دانشجویان دانشکده پزشکی قرار گیرد تا برای تشریح و آموزش مورد استفاده واقع شود، یا این کار به سبب آنکه موجب مثله شدن جسد میت مسلمان است، حرام میباشد؟
جواب:
چنین وصیتی از سوی شخص مسلمان صحیح نیست.
سوال:
پدرم وصیت کرده است که مقداری از زمینهای او فروخته شود و بهای آن در مراسم عزاداری و امور خیریه مصرف گردد. اما فروش آن به غیر از ورثه برای ما موجب مشکل و مشقت میشود؛ زیرا تفکیک این زمین از سایر زمینها دشواریهای زیادی ایجاد میکند. آیا جایز است ورثه این زمین را بهصورت اقساطی برای خود خریداری کنند، به این صورت که هر سال بخشی از بهای آن را بپردازند تا با نظارت وصی و ناظر وصیت در موارد تعیینشده مصرف شود؟
اگر برخی از ورثه نیاز مبرم به پول حاصل از فروش زمینهای مورد وصیت داشته باشند، آیا میتوان بهای فروش آن زمینها را به آنان پرداخت کرد؟
جواب:
اگر مشتریِ نقدی وجود نداشته باشد و ورثه زمین را به قیمت عادلانه اقساطی خریداری کنند، بهگونهای که کاهش ارزش پول و تورم در پرداخت اقساط پیشبینی و لحاظ شود، مانعی ندارد. اما فروش زمین به قیمت فعلی و دریافت اقساط بهصورت سالانه، موجب تضییع مورد وصیت خواهد بود.
پرداخت بهای فروش مال مورد وصیت به ورثه نیازمند، تابع نظر و وصیت وصیتکننده (پدر) است.
سوال:
شخصی پس از وفات پدرش، هزینههای تجهیز و مراسم وی را پرداخت کرده است. چند سال بعد، هنگام فروش اموال پدر و تقسیم ترکه میان ورثه، آیا میتواند بگوید مبلغی که آن زمان هزینه کرده، مثلاً معادل بهای یک سکه طلا بوده و اکنون به همان ارزش روز از ترکه به وی پرداخت شود و سپس ارث تقسیم گردد؟ اگر چنین حقی ندارد، وظیفه چیست؟
جواب:
اگر از ابتدا، پرداخت این هزینهها را به سایر ورثه اعلام کرده و آنان نیز پذیرفته باشند، هزینههای واجب تجهیز میت، مانند غسل، کفن و دفن، از اصل ترکه پرداخت میشود و پرداختکننده حق مطالبه آن را دارد.
همچنین، هزینههای فاتحه و اطعام، اگر ترک آنها موجب وهن و هتک حرمت میت باشد، از اصل ترکه پرداخت میشود؛ اما اگر ترک آنها موجب وهن میت نباشد، این هزینهها از سهمالارث ورثه پرداخت خواهد شد.
ولی اگر پرداختکننده، از ابتدا موضوع را به ورثه اعلام نکرده باشد، یا اعلام کرده اما آنان نپذیرفته باشند، هزینههای فاتحه و اطعام بر عهده خود اوست و حق مطالبه آن را از سایر ورثه ندارد.
و در فرضی که حق مطالبه داشته باشد، اگر هنگام مطالبه، ارزش پول افزایش یافته باشد، چنانچه افزایش قیمت اندک و عرفاً قابل مسامحه باشد، فقط همان مبلغ اولیه را میتواند مطالبه کند؛ اما اگر افزایش قیمت فاحش و قابل توجه باشد، حق دارد آن را بر اساس ارزش روز مطالبه نماید.
سوال:
بر اساس بررسیهای میدانی انجام شده، در قبور با قدمت حدود ۳۰ سال که مورد بازگشایی قرار گرفتهاند، استخوانهای متوفیان موجود بوده و حتی ظریفترین استخوانها، از جمله استخوانهای انگشتان دست و پا و گاهی موهای سر نیز حفظ شدهاند که این وضعیت، اختصاص به چند مورد خاص نداشته، بلکه در تمامی قبوری که از زمان آغاز اجرای این طرح بازگشایی شدهاند، بقای استخوانها، مشاهده گردیده است. در تاریخ ۳۱ تیر ۱۴۰۵ نیز در قبری با قدمت ۳۵ سال در تهران، علاوه بر بقای استخوانها، آثاری از گوشت بدن متوفی بهصورت خشکشده مشاهده گردید. همچنین در قبر دیگری با قدمت ۳۹ سال نیز استخوانها موجود بوده و بخشی از کفن متوفی نیز همچنان باقی مانده بود که مستندات و تصاویر مربوطه به پیوست تقدیم میگردد.
با توجه به این مشاهدات و نیز محدودیت تأمین قبر در آرامستان بهشت زهرا(س) شهر تهران و بسیاری از شهرهای دیگر، مستدعی است نظر مبارک خود را نسبت به سؤالات زیر اعلام فرمایید.
۱- آیا با وجود بقای استخوانها و در برخی موارد بقای بخشی از جسد یا کفن، نبش چنین قبوری و دفن میت دیگر در آن جایز است یا باید تمام اجزای میت به خاک تبدیل شده باشد؟
۲- موی بدن انسان پس از تبدیل جسد میت به خاک، سالها پس از آن باقی میماند؛ آیا از بین رفتن آنها نیز لازم است؟
۳- آیا کمبود و محدودیت قبر میتواند مجوز شرعی برای انجام این اقدام باشد؟
۴- در مواردی که شک در اندراس کامل استخوانها وجود دارد، آیا میتوان قبر را شکافت یا خیر؟
جواب:
ج1) با بقای استخوان، نبش قبر جایز نیست و گذشت سی سال نیز اثری در این حکم ندارد. اما صرف باقی بودن بخشی از کفن، مانع جواز نبش قبر نیست.
ج2) باقی ماندن مو بهتنهایی مانع از نبش قبر نیست.
ج3) کمبود و محدودیت قبر، مجوز شرعی نبش قبر مؤمنین نیست.
ج4) در صورت شک در اندراس کامل استخوانها، نبش قبر جایز نیست.
سوال:
اگر پیشنماز، نماز میت را سهواً با چهار تکبیر بخواند و پس از آن میت را دفن کنند و متوجه نشود که نماز را با چهار تکبیر خوانده است، وظیفه چیست؟
جواب:
نماز میتِ کاملی را بر قبر میت بخوانند
